Tak, w wielu obiektach oznaczenie zakazu palenia jest obowiązkowe z mocy prawa, a nie tylko dobrą praktyką. Właściciel lub zarządzający obiektem ma ustawowy obowiązek umieścić widoczną informację słowną i graficzną o zakazie palenia wyrobów tytoniowych i papierosów elektronicznych, zgodnie z ustawą z dnia 9 listopada 1995 r. o ochronie zdrowia przed następstwami używania tytoniu i wyrobów tytoniowych (art. 5 ust. 1a). Za brak takiego oznakowania grozi kara grzywny do 2000 zł (Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Ząbkowicach Śląskich).
Kiedy oznaczenie antynikotynowe jest obowiązkowe?
Obowiązek montażu tabliczki zakazu palenia powstaje w każdym obiekcie lub środku transportu, w którym z mocy ustawy obowiązuje ograniczenie dotyczące palenia. Zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy antynikotynowej dotyczy to między innymi:
- podmiotów leczniczych i pomieszczeń, w których udzielane są świadczenia zdrowotne,
- placówek systemu oświaty oraz jednostek pomocy społecznej,
- uczelni,
- pomieszczeń zakładów pracy (innych niż wymienione wyżej),
- obiektów kultury i wypoczynku dostępnych publicznie,
- lokali gastronomiczno-rozrywkowych,
- środków transportu publicznego i obiektów służących obsłudze podróżnych,
- przystanków komunikacji publicznej,
- obiektów sportowych,
- ogólnodostępnych miejsc zabaw dla dzieci,
- innych pomieszczeń dostępnych do użytku publicznego.
Za informację o zakazie palenia odpowiada zawsze właściciel lub zarządzający obiektem albo środkiem transportu - nie pracownicy czy klienci (Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Żyrardowie). Od nowelizacji z 2016 r. obowiązek ten dotyczy łącznie wyrobów tytoniowych i papierosów elektronicznych - to już nie dwa odrębne, opcjonalne oznaczenia dla palaczy, lecz jeden wymóg ustawowy.
Jakie przepisy regulują znak antynikotynowy?
Podstawą prawną jest ustawa z dnia 9 listopada 1995 r. o ochronie zdrowia przed następstwami używania tytoniu i wyrobów tytoniowych (tekst jednolity Dz.U. 2024 poz. 1162):
- Art. 5 ust. 1 - wskazuje kategorie miejsc objętych zakazem palenia wyrobów tytoniowych i papierosów elektronicznych.
- Art. 5 ust. 1a - nakłada na właściciela lub zarządzającego obiektem (lub środkiem transportu) obowiązek umieszczenia w widocznych miejscach oznaczenia słownego i graficznego informującego o zakazie.
- Art. 5a - reguluje zasady dobrowolnego wyznaczania palarni w wybranych typach obiektów.
- Art. 13 ust. 1 pkt 2 - przewiduje sankcję za brak wymaganego oznakowania.
Przepis nie precyzuje jednego, sztywnego wzoru graficznego, ale wymaga, by tabliczka zakazu palenia była jednocześnie słowna (np. napis „Zakaz palenia") i graficzna (piktogram), a przy tym umieszczona „w widocznych miejscach" — w liczbie mnogiej, co w praktyce oznacza konieczność oznaczenia każdego istotnego punktu obiektu, a nie tylko jednego wejścia.
Gdzie należy umieścić oznaczenie zakazu palenia?
| Miejsce | Czy oznakować? |
|---|---|
| Wejście do budynku | ✔ |
| Recepcja | ✔ |
| Korytarze | ✔ |
| Pomieszczenia ogólnodostępne | ✔ |
| Zakład pracy | ✔ |
| Środek transportu objęty zakazem | ✔ |
Znaki powinny być rozmieszczone tak, aby każda osoba wchodząca do obiektu lub przemieszczająca się po nim miała możliwość zapoznania się z informacją o zakazie — dotyczy to zarówno głównych wejść, jak i ciągów komunikacyjnych, wind, sanitariatów czy pomieszczeń socjalnych w zakładach pracy.
Czy znak powinien obejmować również papierosy elektroniczne?
Tak, i to nie jest już wyłącznie dobra praktyka, a wymóg ustawowy. Treść art. 5 ust. 1a mówi wyraźnie o obowiązku informowania jednocześnie o zakazie palenia wyrobów tytoniowych i papierosów elektronicznych (Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Żyrardowie). Oznaczenie powinno jednoznacznie informować o zakazie palenia zarówno wyrobów tytoniowych, jak i papierosów elektronicznych. Sam klasyczny symbol papierosa może nie realizować w pełni celu wynikającego z art. 5 ust. 1a ustawy.
Główny Inspektorat Sanitarny (GIS) udostępnił podmiotom gotowy wzór znaku uwzględniający oba rodzaje zakazu, który można wykorzystywać i drukować bez ograniczeń (Program ograniczania zdrowotnych następstw palenia tytoniu, gov.pl). Warto jednak mieć na uwadze, że oznaczenie GIS to autorska kompilacja piktogramu tradycyjnego papierosa, symbolu e-papierosa oraz tekstu objaśniającego - norma PN-EN ISO 7010 dla znaków zakazu (symbol P002) definiuje w standardowej formie tylko przekreślony tradycyjny papieros i nie ustanawia jednego, zunifikowanego piktogramu „2 w 1" dla e-papierosów. Producenci tabliczek łączą oba elementy graficznie, ale nie jest to ścisła, formalna zgodność z normą ISO 7010 - raczej praktyczne dostosowanie się do wymogu ustawowego przy zachowaniu rozpoznawalnej stylistyki znaków zakazu (czerwona obwódka, przekreślenie, biało-czarna kolorystyka).
Najczęstsze błędy podczas oznakowania
- Stary wzór znaku - sam symbol przekreślonego papierosa, bez odniesienia do e-papierosów, nie odpowiada już aktualnej treści art. 5 ust. 1a.
- Brak informacji o e-papierosach - pominięcie tego elementu to jeden z najczęstszych powodów niezgodności ze stanem prawnym po 2016 r.
- Znak tylko przy jednym wejściu - ustawa wymaga oznaczeń „w widocznych miejscach" (liczba mnoga), a nie jednego punktu w całym obiekcie.
- Mały i nieczytelny format - oznaczenie musi być dostrzegalne z odpowiedniej odległości, w tym przez osoby wchodzące pierwszy raz.
- Montaż w niewidocznym miejscu - np. za drzwiami, zbyt niska lub zbyt wysoka wysokość montażu, brak kontrastu z tłem.
Czy za brak oznakowania grozi kara?
Tak, właścicielowi lub zarządzającemu obiektem grozi grzywna do 2000 zł, jeśli nie umieści wymaganej informacji o zakazie palenia. Podstawą jest art. 13 ust. 1 pkt 2 ustawy, zgodnie z którym kto, będąc właścicielem lub zarządzającym obiektem albo środkiem transportu, wbrew art. 5 ust. 1a nie umieszcza takiego oznaczenia, podlega karze grzywny do 2000 zł (Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Ząbkowicach Śląskich; gov.pl). Odrębnie, osoba, która pali wyroby tytoniowe lub papierosy elektroniczne w miejscu objętym zakazem, podlega grzywnie do 500 zł (art. 13 ust. 2).
Kontrolę i możliwość ukarania mandatem mają funkcjonariusze Policji, strażnicy miejscy oraz pracownicy Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Sanepid), która na podstawie ustawy sprawuje bieżący nadzór nad przestrzeganiem tych przepisów w miejscach użyteczności publicznej i miejscach pracy (Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Rybniku; Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Żyrardowie). Oba wykroczenia rozpatrywane są w trybie przepisów o postępowaniu w sprawach o wykroczenia, co oznacza, że sprawa może zakończyć się mandatem, a przy jego odmowie — postępowaniem przed sądem.
Jaki znak Zakazu palenia wybrać?
Wybierając oznaczenie zakazu palenia, warto zwrócić uwagę, by zawierało jednocześnie element słowny i graficzny oraz odnosiło się do obu rodzajów zakazu — wyrobów tytoniowych i papierosów elektronicznych, tak jak wymaga tego art. 5 ust. 1a. W zależności od charakteru obiektu dostępne są różne warianty:
- naklejki - najczęściej wybierane do wnętrz, szyb, drzwi wejściowych,
- tabliczki PVC - trwałe, odporne na wilgoć, dobre do korytarzy i pomieszczeń ogólnodostępnych, do zastosowań zewnętrznych i w miejscach o dużym natężeniu ruchu,
- oznaczenia z informacją o papierosach elektronicznych - łączony wariant zgodny z aktualnym stanem prawnym,
- wersje na zewnątrz i do wnętrz - różniące się materiałem i odpornością na warunki atmosferyczne.
Przykładem oznaczenia uwzględniającego zarówno wyroby tytoniowe, jak i papierosy elektroniczne są poniższe znaki które pochodza z kategorii oznaczeń Zakazów palenia i stref, w których palenie jest dozwolone.
Lista kontrolna: czy Twoje oznakowanie jest zgodne z przepisami?
- Czy znak jest widoczny z odpowiedniej odległości?
- Czy oznaczenie obejmuje papierosy elektroniczne, a nie tylko tradycyjny tytoń?
- Czy znak znajduje się przy wejściu do obiektu?
- Czy zastosowano piktogram, a nie tylko napis?
- Czy oznaczono wszystkie wejścia i istotne punkty obiektu, a nie tylko jeden?
Łukasz Sławecki
Od wielu lat związany z branżą oznakowania bezpieczeństwa, gdzie zajmuje się zagadnieniami dotyczącymi znaków BHP, ochrony przeciwpożarowej, ewakuacji oraz oznakowania technicznego. Tworzy specjalistyczne opracowania oparte na obowiązujących przepisach, Polskich Normach oraz normach ISO, pomagając przedsiębiorcom, służbom BHP i zarządcom obiektów prawidłowo dobierać oznakowanie do konkretnych zastosowań. W swoich publikacjach stawia na rzetelność, praktyczne wskazówki i wyjaśnianie wymagań w sposób zrozumiały dla czytelnika.
Zobacz wszystkie wpisyPublikowane materiały mają charakter informacyjny i nie stanowią wykładni prawa ani profesjonalnej porady prawnej.
Ustawa z dnia 9 listopada 1995 r. o ochronie zdrowia przed następstwami używania tytoniu i wyrobów tytoniowych (tekst jednolity Dz.U. 2024 poz. 1162).
Materiały Głównego Inspektoratu Sanitarnego.
Wytyczne Państwowej Inspekcji Sanitarnej.
PN-EN ISO 7010 (w zakresie symboli znaków bezpieczeństwa).